Wiele osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą zakłada nieśmiertelność swojego biznesu. Rzeczywistość prawna bywa jednak bardzo brutalna dla nieprzygotowanych rodzin. Z chwilą śmierci właściciela jego jednoosobowa firma formalnie przestaje istnieć. Brak odpowiednich procedur oznacza natychmiastową blokadę firmowych rachunków bankowych. Banki mrożą środki finansowe do czasu przedstawienia sądowego postanowienia o nabyciu spadku.
W praktyce taki proces spadkowy trwa od kilku miesięcy do nawet kilku lat. W tym czasie kontrahenci nie otrzymują płatności za dostarczone towary. Zgodnie z artykułem 63[2] Kodeksu pracy umowy o pracę wygasają po upływie 30 dni od śmierci pracodawcy.
Wyobraźmy sobie sytuację pana Marka, który prowadził lokalny zakład produkcyjny. Po jego nagłej śmierci na firmowym koncie zablokowano kwotę 80 000 złotych. Czterech zatrudnionych pracowników nie otrzymało wynagrodzenia i musiało szukać nowej pracy. Firma z dnia na dzień straciła kluczowych klientów oraz płynność.
Zarządca sukcesyjny jako ratunek dla ciągłości biznesu
Od 25 listopada 2018 roku obowiązuje ustawa o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej. Przepisy te wprowadziły instytucję zarządcy sukcesyjnego. Osoba ta przejmuje tymczasowe zarządzanie firmą po śmierci jej właściciela. Dzięki temu przedsiębiorstwo może działać pod dotychczasową nazwą z dopiskiem przedsiębiorstwo w spadku.
Firma zachowuje swój dotychczasowy numer NIP oraz numer REGON. Zarządca sukcesyjny pozwala zachować płynność finansową i kontynuować zawarte umowy. Może on wypłacać pensje pracownikom, realizować zamówienia oraz regulować bieżące zobowiązania. Zarząd sukcesyjny może trwać maksymalnie przez okres 2 lat od dnia śmierci przedsiębiorcy. Sąd z ważnych przyczyn może przedłużyć ten termin do 5 lat.
Pani Anna prowadziła hurtownię i wcześniej wyznaczyła swojego syna na zarządcę sukcesyjnego. Po jej śmierci syn płynnie przejął dowodzenie i utrzymał kontakty z 15 dostawcami. Biznes działał bez ani jednego dnia przerwy w dostawach.
Jak ustanowić zarządcę sukcesyjnego w rejestrze CEIDG
Wskazanie zarządcy sukcesyjnego może nastąpić na dwa sposoby. Pierwsza ścieżka wymaga działania samego przedsiębiorcy za jego życia. Najprostszym i całkowicie bezpłatnym rozwiązaniem jest wpis zarządcy do rejestru CEIDG za życia. Wystarczy złożyć odpowiedni wniosek CEIDG-1 przez internet lub w urzędzie gminy. Do wniosku należy dołączyć pisemną zgodę wyznaczonej osoby na pełnienie tej funkcji.
Drugi scenariusz dotyczy sytuacji, gdy przedsiębiorca nie wyznaczył zarządcy za życia. Wtedy decyzję muszą podjąć spadkobiercy u notariusza. Mają na to ścisły termin 2 miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy. Wymaga to jednak zgody osób posiadających łącznie udział większy niż 85/100 w przedsiębiorstwie w spadku.
Zgłoszenie zarządcy za pomocą formularza CEIDG-1 zajmuje zaledwie 15 minut i nic nie kosztuje. Z kolei procedura notarialna po śmierci wiąże się z opłatami i niepotrzebnym stresem dla bliskich.
Wybór ścieżki za życia jest więc znacznie bardziej rozsądny.
Rozliczenia podatkowe i ZUS w okresie sukcesji
Przedsiębiorstwo w spadku staje się jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej. Zachowuje status podatnika podatku VAT oraz podatku dochodowego. Wszystkie deklaracje podatkowe są składane z wykorzystaniem dotychczasowego numeru NIP. Powołanie zarządcy sukcesyjnego chroni przed utratą ciągłości rozliczeń z urzędem skarbowym.
Zarządca ma obowiązek zgłosić przedsiębiorstwo w spadku do ZUS. Należy to zrobić na formularzu ZUS ZPA w terminie 14 dni od objęcia funkcji. Księgowość prowadzi się w dotychczasowej formie, na przykład w Podatkowej Księdze Przychodów i Rozchodów. Szczegółowe kwestie podatkowe przy zniesieniu współwłasności warto wcześniej skonsultować z doradcą podatkowym.
Brak zarządcy uniemożliwi wygenerowanie i przesłanie pliku JPK_V7M w terminie do 25 dnia miesiąca. Każde opóźnienie w rozliczeniach generuje odsetki budżetowe oraz ryzyko mandatów skarbowych.
Prawidłowa sukcesja eliminuje to ryzyko całkowicie.
Potrzebujesz wsparcia w księgowości swojej firmy? Skontaktuj się z biurem KAMA.
Najczęściej zadawane pytania
Ile czasu ma zarządca sukcesyjny na zgłoszenie firmy do ZUS?
Zarządca sukcesyjny ma 14 dni od dnia objęcia funkcji na zgłoszenie przedsiębiorstwa w spadku do ZUS. Zgłoszenia dokonuje się na formularzu ZUS ZPA w odpowiednim oddziale ZUS. Brak tego zgłoszenia uniemożliwi prawidłowe rozliczanie składek za zatrudnionych pracowników. Zarządca odpowiada za terminowe regulowanie zobowiązań wobec ZUS z majątku przedsiębiorstwa w spadku. Odpowiednie dokumenty księgowe należy przekazać do biura rachunkowego w nieprzekraczalnym terminie do 10 dnia miesiąca.
Czy powołanie zarządcy sukcesyjnego za życia w CEIDG cokolwiek kosztuje?
Powołanie zarządcy sukcesyjnego za życia przedsiębiorcy jest całkowicie bezpłatne. Wniosek składa się na formularzu CEIDG-1 przez portal biznes.gov.pl lub w urzędzie gminy. Nie uiszcza się z tego tytułu żadnej opłaty skarbowej ani opłaty ewidencyjnej. Zupełnie inaczej wygląda procedura notarialna po śmierci właściciela. Wtedy koszty aktu notarialnego wynoszą zazwyczaj od 300 do 500 złotych. Warto więc załatwić tę formalność odpowiednio wcześniej bez ponoszenia żadnych kosztów.
Jak długo może działać zarządca sukcesyjny po śmierci przedsiębiorcy?
Zarządca sukcesyjny pełni swoją funkcja co do zasady przez okres maksymalnie 2 lat od dnia śmierci przedsiębiorcy. W wyjątkowych przypadkach sąd opiekuńczy może przedłużyć ten termin do 5 lat. W tym czasie spadkobiercy powinni dokonać działu spadku i zdecydować o dalszych losach firmy. Po wygaśnięciu zarządu sukcesyjnego przedsiębiorstwo w spadku przestaje istnieć. Należy wtedy dokonać ostatecznego rozliczenia podatku VAT na formularzu VAT-Z.
Może Cię zainteresować: Facebook – Biuro KAMA | Doradztwo podatkowe KAMA
